(Utzijol Pa K’iche’)

Pa Tz’oloja’, Iximulew – Pa jun b’anom «xk’oji nim uq’ij le ya’ik nim uchuq’ab’ le nim ch’ob’on chajin ib’ pa tinamit winaqilal», k’o jun riqon ib’ rech chak xb’antaj kumal le ajpop k’amal b’e rech le Nimaja Q’atb’al Tzij kech Winaqib’ e’aj Tz’oloja’ kuik’ taq ri jupuq e’ajchak patanel. Le nab’e riqon ib’ ri’ are utaqim ub’anik utziijoxik, kuk’ taq le 74 Ajkalte’ib’ Ajk’amal Taq B’e rech ri tinamit, le nim upatanil le Control Telemático, are jun kemchakub’al nim uchuq’ab’il che ri q’atb’al tzij, pa le ja’maril jororib’al utz kik’aslemal winaqilal ri’.

Pa le riqon ib’, le q’atb’al tzij e k’amal b’e pa junamil ub’anik uchomaxik xkib’an kuk’ taq ri k’amal b’e chi kijuujunal ri komon ri kab’an ub’ixik ucholajil, pa saqilal ri kib’anikil ri winaqil, le k’ak’ kemechakub’al ri’ y’atal ri ukojik rech pa uchomaxik ri ch’ojib’alil, rech kab’an utoq’axik ri q’atow tzij, rech kaq’atexik ri b’anow k’ax chi ke ri winaqil keriqitaj pa joremal jikomal, rech kab’an kachajixik taq ri winaqil kiriqom k’ax xuquje’ pa kachoch. Le Control Telemático ri’ — are kuterne’j pa kaqiq’b’alil kachajixik ri winaq e’ajpache’ k’o q’atb’al tzij chi kij— are jun chik kemchokonsab’al kub’an upatan ri’, ri k’o uchuq’ab’il kojom, ri kuk’am ri b’antajil ri kino’jib’alil taq ri tinamit, ri kakowonik kuq’atej ri b’anow k’ax xuquje’ kub’an upatan kub’an ujamalil rech ri ub’anikil ri q’atow tzij k’amanaq ri’.

«Le Nim Q’atb’al Tzij kech Winaqib’ e’aj Tz’oloja’ k’o jun nim upatan ub’anom pa ujaqik wa’ le tzijob’elil, utzijob’exik kuk’ le 74 chi Ajkalte’ib’ K’amal B’e Winaqilal man qajinaq ta uwach ri’: e’ajtzijonel xuquje’ e’aj nim q’atol tzij pa jujun taq tinamit. Le utob’anik ruk’ le uch’ob’onik are le rajawaxik pa le b’anon suk’ilal le q’atow tzij ri’ le sib’alaj xuquje’ pa le uno’jib’alil pa tinamit ri’, sib’alaj xcha’ le MSc. a Lorenzo Castillo, Ajno’jinel rech le Unidad de Control Telemático (UCT) ri’.

Pa taq le q’ij petinaq kab’an uch’ob’ik le cholb’al ri chak ri’ le kub’an upatan pa le kasik’ixik le e’ajkalte’ib’ e k’amal b’e winaqilal, rech ka’atzijoxik chi ke ri jujun taq ch’ob’ow, rutzilem upatan pa saqilal rech le Control Telemático ri’. le utaqib’al ri’ are kaq’at uwach jun ub’e’al ub’anik pa kemon ri’ rech kukub’isaj le unimaxik ukojik, pa saqilal xuquje’ jacha’ le kub’ij pa le utaqanib’al rech le suk’ub’anik le ojer saqil tzij ruk’ le ucholajil ya’om utz taqanik.

E chi ke ri komon wiinaqilal rech Tz’oloja’, eri jamaril utzila pa tinamit man xaq ta ri’ maj ub’anik ri k’ax, xane’ are ri’ le junam kik’u’x kanima’ chi kuxo’l le winaqilal, le ulewalil tinamit kuk’ le q’atb’al tzij. Pa le rilik, le ub’anikil le Control Telemático le ub’anikil rilik ri’ are le jun chakub’al ri’, rech are kakikoj pa le suk’ub’anik kumal ri q’atb’al tzij ri’, ri ya’tal kakojik chi rij le winaq kakijach kib’ ri’ —man kab’e taj pa japache’ tz’apib’al ri’— ri ya’tal kuyub’al mak chi re xuquje’ le kusuk’ub’a uwach le k’ax xub’an ri’.

Le q’atb’al tzij kech mayab’ winaq sib’alaj xkib’ij che xa’pa che ub’anik le k’ak’ b’anb’al ri’ rajawaxik nab’e kab’an le rilik uchomaxik kumal le ajk’amal b’e pa rulewal tinamit. Chi la’ k’ut kaq’alajin wi le nim uq’ij le jun chomanem ri’. «Man xaa ta ri’ kataq ub’anik, xane’ are kab’an kumal konojel. Kuk’ le 74 ajkalte’ib’ tzijom chik ucholajil chi ke xuquje’ le pa amaq’el ketatb’en ri’, le Control Telemático ri’ are la’ jun nim tob’anel chi re le suk’ub’anem, le utzilaj jamaril ruk’ le utz jororib’al pa tinamit Tz’oloja’».

Ruk’ we cholchak ri’, le tinamit Tz’oloja’ are ri’ le jun tinamit unab’ejsam rib’ pa le kojob’al rech ri Control Telemático ruk’ taq ub’anikil le kisuk’ub’anik winaq mayab’, rech kak’utik che ri kemchakub’al ruk’ ri na’q’atasb’al ri’ pa junamil keb’in k’ut, pa ub’anik le utzilem jororib’al xuquje’ pa le utzilaj kik’aslemaxik ri winaqilal ri’.